نيم ساعت تب آلود با هميشه ياد :منوچهر آتشي

روزنامه ي صبح كارون (ويژه ادبيات ايران)

مورخ دوشنبه 31/خرداد/1379

در يكي از روزهاي بهار كه هواي تب آلود خوزستان دلهامان را شرجي كرده بود «مجموعه گزيده هاي منوچهر آتشي» را مرور مي كردم كه جرقه اي در ذهنم روشن شد:يك تماس تلفني،يك گفتگوي بي پرده براي پر بار كردن ويژه نامه ادبي صبح كارون كه قرار بود به همراه سعيد منتشر كنيم .موضوع را با دوست هنرمند «داريوش اسدي كيارس»مطرح نمودم و شماره تلفن منوچهرآتشي را گرفتم :

ــ الو؟مجله كارنامه؟

ــ بله،بفرماييد.

ــ مي خواهم با آقاي آتشي حرف بزنم .يكي از طرفداران ايشان هستم ،از جنوب زنگ مي زنم.

چند ثانيه ي بي باور از حوالي ذهنم گذشت.سنگيني دست هاي مردانه ي يك مرد را بر سينه ي گوشي تلفن حس مي كردم ...

ــ جانم؟

ــ جانت به سلامت باشد استاد ... من اسمم فريد است ...فريد مرادي ...از خوزستان تماس مي گيرم...مسجدسليمان شهر باور هاي سوخته ...

ــ عليك سلام،از مسجدسليمان چه خبر؟از هرمز علي پور..از آريا ،فروتن،يارمحمد..؟

ــ به قول سيدعلي صالحي «حال همه ي ما خوب است،ملالي نيست جز رقصيدن گاه به گاه حنجره ي آهويي بي جفت...» زياد وقتت را نمي گيرم استاد. مي خواهم ويژه نامه ي ادبي منتشر كنم .چند سوال داشتم،اول اينكه از خودتان مي خواهم بدانم..اين اواخر...

ــ قبلا بوشهر بودم،روزنامه نسيم جنوب.الآن هم آمده ام تهران ،مسئول صفحه شعر ماهنامه كارنامه هستم.

ــ از حركتي كه آن زمان هاي گذشته به راه انداختيد از«موج ناب شعر» حرف بزنيد.

ــ شعر ناب موج نبود جريان بود .من به موج اعتقاد ندارم چون موج بحث خاص خودش را با تمام مفاهيم كاربردي اش دارد و مثل همه ي جريان هاي ادبي زود گذر مانند موج نو،آزاد،حجم و... گذشت اين بحث مربوط به قديم است.موقعي كه در مجله ي تماشا بودم يك سري از بچه هاي جوان مسجدسليماني بودند كه به نوعي زبان خاص تحت تاثير گفتمان هوشنگ چالنگي روي آوردند.هرمزعلي پور بود،آريا آريا پور،اسدپور،رادمنش و سيد علي صالحي.آنها كارهايشان را ارائه دادند من هم براي هر كدام ويژه نامه هايي ترتيب دادم تا به جامعه ي ادبي معرفي شوم اما اينكه اين جريان زود گذر باني خاصي داشته باشد من فكر مي كنم هوشنگ (چالنگي)پدر شعر ناب است.هوشنگ يك استثنا در زبان بود.

ــ اين روزها بحث «پست مدرنيسم» نقل محافل ادبي است..

ــ پست مدرن هم ريشه در جريان شعري ناب دارد. متاسفانه اين روزها بعضي شعر كه نه ! حرف كودكانه تحويل مطبوعات مي دهند.نوشته هايي كه اكنون بنام پست مدرن مطرح مي شود ادعاهاي بي پايه و اساسي است كه مجلات و روزنامه هاي خودي به آنها اهميت مي دهند.پست مدرن نقد و بررسي مدرن است.اصلا بحث جامعه ادبي ايران نيست.يك مقوله ي اروپايي است نه يك مكتب كه بخواهيم حتي در مورد آن بحث كنيم يك جريان شعري زود گذر است كه مي گذرد.حالا نه ،چند سال ديگر!ولي بايد خودمان بفهميم كه پست مدرن اصلاح مدرنيسم است.چيز ديگري نيست كه با عنوان مستقل مورد بحث واقع گردد.

ــ نظرتان در مورد شعر جنوب...

ــ شعر جنوب واقعا ممتاز است.من شعر جنوب را تاييد مي كنم.بچه هاي قديمي مي توانند دست شما جوان ترها را بگيرند.شما هم بايد خودتان را مطرح كنيد.آن زمان هرمز عليپور خيلي خوب بود اما دفتر شعر هاي جديد ايشان را نخوانده ام. يار محمد هم خوب بود ولي بعد از دفتر«بر سينه سنگها» كار مستقلي از آقاي اسد پور نديده ام.تنها ايرادي هم كه بر شعر جنوب وارد است اينكه بچه ها همديگر را حمايت نمي كنند.

وحالا چندين سال از گفتگويمان ميگذرد... يادش بخير.

«سپهري اسطوره ي طبيعت گرا»

سهراب سپهري شاعري ست توانا كه در مدت سي سال كار و تجربه در زمينه شعر،مجموعه نسبتا عظيمي از خود به يادگار گذاشته كه در نوع خود از بهترين نمونه هاي شعر معاصر ايرا ن به شمار مي رود.اگر بپذيريم كه هر شعر پنجره ايست كه شاعر بسوي جهان مي گشايد و مخاطب را دعوت مي كند تا از اين پنجره به تماشاي جهان بنشيند پس براي شناخت دقيق شعرهاي سپهري نخست بايد سراغ دل وي برويم و بكوشيم تا با آشنايي  با تصويرها و نماد هاي شعرهاي جهانش او را بشناسيم و از ديدگاه او و از دريچه شعرش به تماشاي جهان بنشينيم.جهان سپهري جهاني خاص و تجريدي است كه براي شناخن ت آن بايد نخست با ديدگاه ها و جهان بيني وي آشنا شد و سپس سعي كرد با ديد او جهان را تماشا كرد.جهاني كه صد البته براي همگان قابل لمس نيست و براي همين هم شعرش را تنها اندكي مي توانند درك كنند.آنچه در دنياي سپهري مي گذرد چيزي نيست كه براي همگان قابل دسترس باشد.دغدغه وي دنيوي و مادي نيست از اين رو با درد و رنج زمره مردم و جامعه بيگانه است.در حقيقت سپهري درد بزرگتري دارد درد او درد شناخت جهان و حق و حقيقت و دستيابي به راز و رمز جاودانه هستي است.به همين دليل به سادگي از كنار رخدادهاي عظيم زندگي مي گذرد و تلاش مي كند از راه سلوك و رياضت و تزكيه نفس بسان عارض به جهان والاي مينوي و راز بزرگ هستي دست يابد.

به خاطر همين است كه نگرش سپهري به جهان نگرشي تك بعدي است.جهاني كه در آن همه چيز زيبا و دوست داشتني است و اگر چيزي به اسم شر و پليدي وجود دارد ذاتي جهان او نيست امري ست اتفاقي و گذرا كه به زودي رنگ خواهد باخت و جاي خود را به نيكي و زيبايي جاودان خواهد بخشيد ولي نبايد فراموش كرد سپهري براي رسيدن به جهان آرماني خويش از همين جهان مادي و عام همگان مي گذرد و دست به سفري طولاني مي زند كه اثرش را در (هشت كتاب)او مي توان يافت.اولين كتاب سپهري(مرگ رنگ)كه در سال 1330 منتشر شده از نظر زبان و فضا و مفاهيم و تعابير دقيقا همان مفاهيمي را بيان مي كند كه در شعر معاصرينش مي بينيم. جهاني كه شاعر در اين شعر ها به تصوير نشسته همان جهان مادي و پيرامون غم و دردي ست كه در همين جهان رخ مي دهد.لذا مفاهيم و تعابيرش قابل لمس است ولي درست در دومين مجموعه اش به نام(زندگي خواب ها)كه در سال 1332 منتشر شده تحول چشمگيري در شعر سپهري رخ مي دهد،نخست شاعر وزن و عروض نيمايي را كنار گذاشته و به شعر سپيد روي مي آورد .دوم جهاني كه به اين تصويرش نشسته چنان با جهان مادي و بيروني تطابق ندارد و براي نخستين  بار در اين كتاب است كه با تصاوير وتعابير انتزاعي چون رنگ كنار شب،تلخي ادراك و...روبرو مي شويم مثل:رنگي كنار شب/بي حرف مانده است.اين روند بين واقعيت و رويا در كتاب سوم سپهري يعني آوار آفتاب با شتاب بيشتري جان مي گيرد و كم كم به ويژگي خاص شعر سپهري بدل مي شود يعني همان مفاهيم خاص ذهني و تصويرهاي انتزاعي و غير قابل لمس.همين خصوصيت است كه بعدا به ويژگي اساسي شعر سپهري و مشخص كننده آن شعر از ديگران بدل مي شود.مانند:دستم را به سراسر شب كشيدم...

بدين ترتيب اين تركيب هاي ابداعي كه به عنوان پديده اي در كتاب دوم شعر سپهري آغاز شده به حركت خود ادامه داده و در كتاب چهارم يا(شرق اندوه)به تركيب هايي چون تكه نگاه و پاره لبخند مي رسد و در منظومه صداي پاي آب به (قانون چمن) مي پيوندد و به فضايي كه در آن روشني قابل چشيدن است و شب قابل توزين.در كتاب هفتم شاعر يعني(حجم سبز)به تركيب هايي بر مي خوريم كه دست قادر به آواز خواندن است!اين روند تكاملي در مجموعه شعر آخر سپهري با نام (ما هيچ ما نگاه)به تركيبات حسي تر و پيچيده تري چون:اقوام يك شاخه پلك درشت شب مي رسد و فضا و جهاني كه انسان (اقوام شاخه) مي شود و خواب مي تواند از هوش برود. به هر حال زبان ساده و صميمي ،بيان عاطفي و حس آميزي و تركيب رنگ و تصوير هاي زيبا همراه با ديد آرمانخواه و به دور از كينه هاي مادي و اجتماعي از ويژگي هاييست كه شعر سپهري را دلنشين تر و زيبا تر مي كند به همين دليل سپهري محبوبيتي مي يابد كه در بين معاصرين نصيب كمتر شاعري شده است.

16 هم نحس شد!

قاضي صارمي با صدور حكمي دستور توقيف 16 روزنامه و هفته نامه را صادر كرد.در حكم قضايي اين شعبه آمده است:مستند به بند 5 از اصل 156 قانون اقدامات تاميني و تربيتي مصوب سال 1339 ناظر به تكليف قوه قضاييه در پيشگيري از وقوع جرم و تشويش افكار عمومي مقرر مي دارد از انتشار روزنامه هاي مذكور تا اطلاع ثانوي جلوگيري بعمل آيد.هر صاحب عقل سليمي در هر گوشه از دنيا وقتي خبر تعطيلي 16 نشريه و محبوس كردن طيفي از انديشمندان جامعه را بشنود بر خود مي لرزد.در اين برهه حساسي كه مقام معظم رهبري در ميان جوانان دغدغه ها و نگراني خود را اعلام مي كندمهمترين وظيفه مطبوعات اطلاع رساني دقيق،صحيح و سنجيده است اما براستي چه كساني با شكستن انگشتان نويسندگان خشنود مي شوند؟!بر هيچكس پوشيده نيست جناح انحصارطلب بعد از شكست در انتخابات به هر ترفندي روي آورده تا از انزوا بيرون آيد و اشكال وارده بر اينان مسئله مهمي بنام باور واقعيات اجتماعي است.مردم ما ديگر تحجر و هتك حرمت را قبول ندارند.انديشه ها ديگر راكد نيست و با قطع نخاع هر درخت تنومندي صدها جوانه زيبا سبز خواهد شد.بعضي ها هرگز نخواستند از تاريخ عبرت بگيرند و از آنجا كه قادر به حل مسائل موجود نيستند بر آن شدند كه صورت مساله را پاك گردانند.صداوسيما كه مهمترين منبع اطلاع رساني در كشور ما به شمار مي آيد متاسفانه با پخش برنامه هايي چون هويت،چراغ و اين اواخر سانسور و مونتاژ شده كنفرانس برلين سعي در مخدوش كردن افكارعمومي و بهره برداري از اين مساله را داشته است و با پخش اين برنامه ها بهانه اي بدست آمد تا روزنامه هايي كه همگي منادي اصلاح طلبي بودند يك شبه تعطيل شوند .

در اينجا جاي شكروحمد است كه مردم ما هميشه و در تمام صحنه ها بيدار و هوشيارند و يا بستن چند روزنامه نمي توان انديشه ها و تفكرات آنها را در چارچوبي محبوس كرده و به آنان تكاليف را ديكته كرد و تنها يك راه را نشان داده و مابقي راهها را پرتگاه دانست.

مسجدسليمان خواستگاه كورش كبير

سينه به سينه نقل كرده اند خواستگاه كورش كبير شهر پارسوماش (مسجدسليمان فعلي)بود. پس شهري با تمدن حيرت آور،انسان هاي خارق العاده اي هم دارد كه اگر اغراق نباشد نام هايي چون پروفسور كرمزاده،پروفسورعكاشه،پروفسور جمشيد موري كه آوازه اي جهاني دارد نسل نخست افتخار برانگيز مسجدسليمان را تشكيل مي دهند.نسلي كه به علت تفاوت سني فاحش با جوانان امروز شهرستان،نسلي رويايي و دست نيافتني لقب گرفته است ولي جاي گله از مسئولين دارد كه هنوز به فكر قدر داني از اين مفاخر ارزشمند نيفتاده اند و طبق معمول عادت بايد منتظر مرگ و ميري باشيم تا به اصطلاح معروف (مرده پرستي) باز هم سر زبان ها بيفتد و همه جا بگويند مسجدسليماني ها مرده پرستان هميشگي!آن زمان است كه به تكاپو افتاده و در تحسين مفاخر ،مديحه سرايي مي كنند .اما نسل دوم و چهره هايي كه با رشادت در عرصه هاي مختلف ثابت كرده اند كه شجاعت بختياري ها زبانزد عام و خاص است.صيدال سرقلي ،زنده ياد شعبان پورحبيبي ،بهمن مطلق و ...امروز بايد بپذيريم به دلايل متفاوتي براي جوانان نسل سومي ،نسل گذشته كم كم به روياها سپرده شده و چه بسا نوجوانان امروز،تصويرهاله برانگيزي از جبهه و شهادت در ذهنشان منقوش گشته است و اما نسل بحث برانگيز سوم و چهره هاي ماندگارش !بي شك آزار دهند است اگر بنويسم نسلي كه چهره ي محبوبي ندارد!و ما امروز دنبال چراي اين مطلب مي گرديم و اين كه چرا نسل سوم چهره ي محبوبي ندارد .ختم كلام اين كه چگونه نيم فرن پيش با آن امكانات ابتدايي توانستيم چهره هاي ماندگاري به اين مرز و بوم معرفي نمائيم ولي امروز قادر نيستيم؟جست و جو براي علت هزينه اي ندارد كافي است گوشه اي را در نظر بگيريد،چهره ي مغموم جوانان را نگاه كنيد آنوقت است كه چشمانتان را مي بنديد و زنده زنده مي كنيد:اعتياد،فقر،بيكاري،تورم ،ازدواج و...